Oni u manjini
upozoravaju da ciklus može da se nastavi, iako uglavnom svi priznaju da
se zemlja podigla iz nokdauna u koji ju je prije pet godina bacila
svjetska ekonomska kriza. A kako je to uspjela i da li se zaista ključ
uspjeha krije u odlukama vlasti da loše banke pusti niz vodu i da se
uvede stroga kontrola kretanja kapitala?

Do 20. vijeka, naime, Island je bio jedna od
najsiromašnijih zemalja na zapadu evropskog kontinenta. Početkom 21.
vijeka dogurao je među deset najbogatijih na svijetu. Uzlet u visine i
spokojan let među lovorikama uspjeha sasječen je u proljeće 2008, a već na
jesen vlada se borila da spase nacionalnu ekonomiju.

Dug
tri najveće islandske banke – Glitnir, Landsbanki i Kaupting – šest
puta je bio veći od bruto društvenog proizvoda zemlje. U oktobru 2008.
usvojen je antikrizni zakon i domaći poslovi najvećih banaka su
stavljeni pod državnu kapu, tako što su ih preuzele novoosnovane banke.
Stare su bačene “pod led”, sa sve stranim dugovima i aktivom! Nacionalna
valuta je izgubila dvije trećine vrijednosti, na hiljade Islanđana iselilo
se iz zemlje koja ima stanovnika koliko i grad Novi Sad.

U
današnje vrijeme, slika je manje sumorna. OECD ocjenjuje da je Island
ostvario napredak u mnogim oblastima, uključujući finansijski sektor,
kojem je vraćeno dobro zdravlje. MMF i nobelovac Pol Krugman smatraju tu
zemlju primjerom oporavka i njeno ponašanje dobrom lekcijom za većinu
evropskih država – odluka Islanđana da puste banke da propadnu hvali se
naspram inertnosti donosilaca odluka u evrozoni. Srozavanje vrijednosti
islandske valute ističe se kao bolji primer od vezanosti baltičkih
država za evro – one su potonule dublje u recesiju. Island bilježi
privredni rast u protekle dvije godine, skroman ali veći od evropskog
prosjeka, a i nezaposlenost nije poražavajuća. Vlada je MMF-u ranije
otplatila 480 miliona dolara i fiskalni deficit “ispeglala” gotovo do
nule…

Kreditna agencija “Fič” priznala je
sve to, podigavši ovog mjeseca kreditni rejting Islanda na nivo BBB,
navodeći kao razlog njegov “impresivan oporavak”.

Uz
sve to, kao da se točak vremena okrenuo unatrag. Ribari koji su prije
krize ostavili svoje mreže da bi se uključili u posao s nekretninama,
ponovo zarađuju za život na otvorenom moru. Ekonomskim konzervativcima,
zagovornicima “realnih” vrednosti nasuprot savremenoj orijentaciji na
usluge, to se veoma dopada. I turizmu, uzgred, trenutno odlično ide.

–
Sve u svemu, Island napreduje koliko može da se očekuje – smatra
ministar industrije Stejngrimur Sigfuson. – Još smo među zemljama u
Evropi sa najboljim rezultatima.

Svi
ne misle baš tako. Izvještač Rojtersa obišao je islandske kompanije. U
naprednoj kući informacionih tehnologija CCP nisu presrećni, jer su
njihovi poslovi globalni – upošljavaju oko 500 ljudi od Šangaja do
Njukasla. Prvi čovjek kompanije Hilmar Peturson kaže da “lijekovi” koji su
ekonomiju uzdigli iz ambisa za njih sada poprimaju svojstva – otrova:
firma se ne razvija brzinom kojom bi mogla, da joj je centrala van
Islanda. Antikrizna kontola kretanja kapitala posebno otežava poslovanje
takvih kompanija: kupovina strane valute je veoma težak izazov, a još
teže je natjerati strane stručnjake da se dosele na Island, kad im je
gotovo nemoguće da zarađeno iskoriste izvan te zemlje.

– Oporavak? Mi smo na putu ka ničemu – kazao je šef Konfederacije islandskih poslodavaca Vilhjalmur Egilson, prenosi Rojters.

Novo
iskušenje za budućnost zemlje, koja se čini manje izvjesnom kada se
pogleda izbliza, biće i aprilski opšti izbori. Ekonomisti se pribojavaju
da će populisti na njima proći dobro, jer su građani umorni od štednje –
istraživanja javnog mnjenja pokazuju da bi partije desnog centra,
naširoko smatrane odgovornim za ekonomski kolaps, mogle da zamijene
sadašnju ljevičarsku vladu.

(Novosti/Frontal)