„Uzimajući ga
u njegovom najpotpunijem i najizrazitijem vidu, poluintelektualac je čovjek koji
je uredno, pa možda, čak, i s vrlo dobrim uspjehom svršio školu, ali u pogledu kulturnog
obrazovanja i moralnog vaspitanja nije stekao skoro ništa.
Bilo usljed njegove
urođene nesposobnosti ili zbog mana školskog sistema, nije dobio podstreka za duhovno
samorazvijanje. On uopšte duhovne vrijednosti ne razumije i ne cijeni. Sve cijeni
prema tome, koliko šta doprinosi uspjehu u životu, a uspjeh uzima u „čaršijskom”
smislu, dakle sasvim materijalistički. S ostalim duhovnim vrijednostima odbacuje
i moralnu disciplinu, ali ne sasvim, jer prekršaji te discipline povlače krivičnu
odgovornost. Ipak i u moralnom, kao i u kulturnom pogledu, on je u osnovi ostao
primitivac. Neomekšan kulturom, a sa olabavljenom moralnom kočnicom ima sirove snage
napretek. Školska diploma, kao ulaznica u krug inteligencije, dala mu je pretjerano
visoko mišljenje o sebi samom.
U društvenoj utakmici
taj diplomirani primitivac bori se bez skrupula, a s punim uvjerenjem da traži samo
svoje pravo koje mu je škola priznala. On potiskuje suparnike nemilosrdno kao da
nisu živa bića nego materijalne prepone. On je dobar „laktaš” – izraz koji je prodro
u opštu upotrebu jednovremeno s pojavom poluintelektualaca.
Pretpostavimo
da se u njemu probudila politička ambicija i da je uspio postati ministar. Taj položaj
mogao je da ugrabi samo kroz silno guranje i strmoglavu jagmu i zato će smatrati
da je to sada nešto „njegovo”. Iz te svoje tekovine ili bolje reći plena, gledaće
da izvuče što više ličnog ćara. Biće „korupcionaš”, ali neće biti sasvim svestan
toga fakta, toliko će mu to izgledati prirodno i na svom mestu. Jedan poluintelektualac,
kad je čuo da se govori o njegovoj ostavci, rekao je:
„Ko je lud, da
se odvaja od punog čanka?!”
Njemu je izgledalo
nepojmljivo da se čovjek ne koristi ministarskim položajem, kao što bi bilo nepojmljivo
da čovjek kraj punog čanka ostane gladan.
Politička ambicija
jednog poluintelektualca zapravo i nije politička. Ona se sastoji samo u tome, da
se čovjek kroz politiku obogati i da na visokim položajima progospoduje. On ne zna
ni za kakve više i opštije ciljeve. Tek kad poluintelektualac izbije na vrhunac
političkog uspjeha, vidi se kako je on moralno zakržljao. Pored poluintelektualca
koji je uspio, postoji i poluintelektualac koji nije uspio.
Već pravi intelektualac,
nezaposlen ili zapostavljen, gotov je opozicionar. Poluintelektualac u takvom položaju
tim je opasniji, što ne zna ni za kakve moralne obzire koji bi njegovo ogorčenje
ublažavali. To nije bilo slučajno da su mnogi ozlojeđeni poluintelektualci otišli
u komuniste.
Poluintelektualac
je bolesna društvena pojava, koja je objelodanila dve stvari:
1. Da je kulturni
obrazac potrebna dopuna nacionalnog i političkog obrasca, što se naročito osjeća
onda kada uticaj ta dva obrasca prestane da slabi;
2. Da škola
koja se ograničava na davanje znanja, bez uporednog vaspitavanja karaktera, nije
u stanju da spriječi pojavu takvog društvenog tipa kao što je poluintelektualac.”
(Frontal)
