Milan Grubor

Zašto zidine ne opstaju?

Grad je jedan od najznačajnijih fenomena civilizacije, tako da prateći razvoj grada i njegovih funkcija kroz istoriju spoznajemo i sam razvoj društva. Funkcija koju je grad imao kroz istoriju je veoma različita. U stvari, ova funkcija je podudarna s potrebama društva tog doba. Ili bar dijela društva. Bogatijeg dijela.

Tako imamo antičke polise, koje sačinjavaju grad, kao privredni i religiozni centar, i područje okolo njega. Takav vid grada se formira usljed potrebe za omogućavanjem opstanka privilegovanih i bogatih robovlasnika vlastele.

U srednjem vijeku klasični antički gradovi gube smisao i bivaju razrušeni, jer društveno uređenje, feudalizam, podrazumijeva teritoriju, gospodara nad teritorijom i gospodarev dvor. U dvoru se nalazi gospodareva svita, a oko dvora se nalaze kule, koje su isključivo namijenjene za čuvanje sakupljene hrane tokom otkupa. Vojna posada je prisutna kao čuvar gospodarovog dvora i njegovih sadržaja.

Vremenom dolazi do intenziviranja trgovine putem trgovačkih karavana koji idu od dvora do dvora. Tada se i javlja potreba da se ono što trgovci prodaju s vremena na vrijeme servisira, tj. popravlja. Taj servis omogućavaju majstori, koje trgovac ostavi pri dvoru da vrši popravke oruđa i oružja. Majstori zanatlije se smještaju oko kula izvan dvora i tu nude svoje usluge. Kovanjem novca i seljacima je omogućeno da koriste usluge zanatlija pa tako s porastom broja usluga koje nude raste i broj zanatlija. Oni plaćaju dvoru rentu da bi imali što povoljnije mjesto za svoju radnju.

Gospodar feudalac koji ima veći broj zanatlija sakuplja više novca od kirije i tako počinje utrka feudalaca da imaju što više svojih zanatlija. Da bi se obezbijedio stalni priliv prihoda od zanatlija, feudalci se s posebnom brigom odnose prema njima i uvode im zaštitu vanjskim zidom. Tako se pored dvora-citadele razvija novi pojas radnji i kuća obuhvaćenih spoljašnjim zidom.

Primjerom zanatlija kreću i umjetnici, učenjaci i drugi ljudi koji imaju tražena znanja. Pošto je interes za profitom rastao, raslo je i interesovanje za znanjem. Na gotovo isti način kao i kovački zanat, razvija se školstvo kada ljudi s teorijskim i praktičnim znanjem počinju za novac da podučavaju u početku feudalčevu djecu, a poslije sve one koji mogu sebi to priuštiti.

Tako ljudi počinju da se organizuju u esnafe, koji su poprimalu oblik slobodnih škola, koje nude konkretna znanja. Te škole gotovo milenijum poslije ukidanja Akademije od strane Justinijana preuzimaju njenu ulogu i dovode do naglog uspona nauke, što direktno vodi u sukob s hrišćanskom dogmom.

Vremenom zanatlije formiraju manufakturnu proizvodnju i stiču ogromno bogatstvo. Svoju proizvodnju štite uvođenjem standarda. Tako nastaje sitna buržoazija, koja uskoro traži ravnopravnost i politička prava sve u cilju ukidanja privilegija cara, a posebno vlastele. Njima se pridružuju seljaci, kmetovi, ali i učenjaci te taj pokret uzima primat u društvenim dešavanjima i mobilizuje raznovrsne strukture i interese.

U svojim zahtjevima se pozivaju na Sveto pismo kao na osnov za slobode koje traže – ravnopravnost i sloboda ljudi. Ovim zahtjevima uspijevaju da izdvoje suverena od svoj vlastele.

Potom se suverenova moć ograničava uvođenjem parlamenta, koji se formira na osnovu sabornosti iz Svetog pisma. Uvodi se ustav s prvenstvenom ulogom ograničavanja suverenove moći u interesu građanskih sloboda, kao i izbori koji odlučuju o raspodjeli moći.

Dolazi do ukidanja niza dualizama, a prije svega konkurencije između vladareve pozicije i pozicije feudalnih gospodara, a zatim i između svetovne i religijske moći. Dolazi i do raskida s hrišćanskom dogmom.

Tako se formira polje politike, kao okvir u kome se konstituiše sve ono što je od javnog interesa. Formira se politička zajednica unutar koje se sekularizovana vlast konstituiše i legitimiše.

To vodi ka materijalnom obliku postojanja političke zajednice – nacionalnoj državi, čije su projektovane granice definisane jezičkim i kulturološkim granicama, a ne isključivo osvojenim teritorijama, kao što je bio slučaj ranije. Zidine grada postaju smetnja razvoju grada te se one ruše, napuštaju i prevazilaze jer granice te nacionalne države predstavljaju bedeme bezbjednosti i grada i države. Nedugo za tim, poučene iskustvima iz velikih svjetskih sukoba, nacionalne države se udružuju u saveze, alijanse, paktove i blokove sve s ciljem dostizanja veće bezbjednosti, ekonomskog razvoja, trgovine i blagostanja svojih građana.

Komentari
Twitter
Anketa

Da li biste prije radili u javnom preduzeću za 1000 KM ili u privatnoj firmi za 1500 KM?

Rezultati ankete
Blog