Vijesti

Iz drugih medija: Dokumenti otkrivaju nepovjerenje između Britanije i Francuske prije zločina u Srebrenici

Arhivi pokazuju da je britanski premijer upozoren da je Francuska možda sklopila tajni dogovor sa bosanskim Srbima, piše britanski Gardijan.

U julu 1995. godine, danima prije masakra u Srebrenici, Džon Mejdžor  je upozoren na mogućnost da je Francuska ispregovarala tajni sporazum sa bosanskim Srbima o zaustavljanjnu vazdušnih napada u zamjenu za oslobađanje zapadnih vojnih talaca.

Ova tvrdnja, piše Gardijan, detalјno je opisana u tajnoj zabilješci Ministarstva vanjskih poslova premijeru i nalazi se među dokumentima koji su dostupni za čitanje u Nacionalnom arhivu u Kevu od utorka, a koji otkrivaju dubinu englesko-francuskog nepovjerenja tokom sukoba na Balkanu.

Dokumenti otkrivaju da su novoizabranog francuskog predsjednika Žaka Širaka, britanski zvaničnici optužili za „ludilo“, „privlačenje pažnje“ i nedosljednost u vezi sa onim što treba učiniti da se zaštite ranjive muslimanske enklave.

Više od 8.000 muškaraca i dječaka ubijeno je u Srebrenici početkom jula 1995. godine, nakon što su snage bosanskih Srba preplavile grad, koji je proglašen sigurnim područjem i zaštićen od strane holandskih vojnika. Međunarodni krivični sud za bivšu Jugoslaviju kasnije je presudio da zločini predstavlјaju genocid.

Klјučni dosijei i odlomci uskraćeni su nakon objavlјivanja vladinih dokumenata, u skladu sa članom 3 (4) Zakona o javnim evidencijama, ali ipak se pojavlјuje slika napetosti između NATO saveznika dok su se borili da odgovore na niz kriza.

Bosanski Srbi su u maju 1995. godine, zarobili su više od 300 pripadnika međunarodnih mirovnih snaga, uklјučujući 33 britanska vojnika u Goraždu i Višegradu, što je alarmiralo kancelariju premijera.

28. maja, Mejdžor je telefonom razgovarao sa američkim predsednikom Bilom Klintonom, koji je obećao, u slučaju da Srbi povrijede taoce, "moramo skupiti sve što imamo protiv njih". Sazvana je hitna sjednica Parlamenta.

Sir Ajvan Roberts, britanski ambasador u Beogradu, sreo se sa kontaktom na mostu na Drini u Zvorniku i izvijestio je da  bosanski Srbi žele garancije u vezi vazdušnih napada NATO-a prije nego što puste taoce.

Pripremlјeni su planovi za slanje 24. britanske vazdušne mobilne brigade kao pojačanja. Izbio je interresorni metež oko toga ko bi trebao odobriti raspoređivanje; u jednom pismu, Majdžor je iznio opasku: "Podmukla bilješka Ministarstva odbrane."

Sredinom juna, međutim, bosanski Srbi su počeli da oslobađaju taoce. 28. juna, Majdžor je uvjerio Parlament: "Nije postignut nikakav dogovor ... da se osigura puštanje na slobodu ... ni Vlade, ni komandanti zemalјa [NATO-a] nisu preduzeli nikakvu akciju o budućim vazdušnim napadima [za odvraćanje napada bosanskih Srba]."

Dva dana kasnije, Ministarstvo odbrane je u tajnoj noti upozorilo premijera da ne treba davati tako kategorične izjave. „Stav je da su i UN i francuska vlada javno negirale bilo kakve dogovore o taocima“, zabilježio je Sem Šarp, lični sekretar Ministra spoljnih poslova, Daglasa Hurda.

Ali, Žen de La Prele, postupajući po francuskim uputstvima, ''posjetio je Pale zbog kontakata sa bosanskim Srbima''. Švedski zvaničnici tvrdili su da su postojali ''paralelni telefonski kontakti između Širaka i Miloševića''.

Zabilješka je glasila: ''Malo je vjerovatno da ćemo ikada saznati potpunu istinu o svemu ovome ... vjerovatno je Širak rekao Miloševiću da su napadi odmah po oslobađanju talaca malo vjerovatni, ali da su nakratko zaustavljeni zvanični poduhvati ...''

Roderik Lajn, glavni Mejdžorov sekretar, u pismu obavejštava premijera: ''Ono što nam se na spekulativan način govori jeste da su Francuzi možda napravili neku vrstu dogovora, ali mi to ne znamo zasigurno, i oni to negiraju. U odgovoru, Mejdžor je dodao rukom pisani komentar: "Moguće ... ali sumnjam da je to čvrsto kao dogovor".

Danima kasnije, 9. jula, bosanski predsjednik Alija Izetbegović, uputio je Mejdžoru hitno pismo upozorivši da je „srpski agresor“ pokrenuo „masovni mehanizovano-pješadijski napad“ na Srebrenicu. Mirovne snage UN-a "nisu volјne, niti sposobne da zaštite grad od napada", upozorio je Izetbegović.

On je nastavio: ''Više od 60.000 civila, pretežno žena, djece i staraca, našlo se u životnoj opasnosti. Pozivam vas da… spriječite nove akte terorizma i genocida nad civilnim stanovništvom Srebrenice.''

Dva dana kasnije, Lajn je izvijestio da je došlo do vazdušnih napada koji su oborili tri tenka, ali ''treća operacija bliske vazdušne podrške trebalo je da započn, ali ju je holandski komandant UNPROFOR-a zaustavio, jer su Srbi prijetili da će ubiti [holandske vojnike uzete kao taoce ]''.

Naklonost prema Bosancima je bila ograničena. Ministarstvo odbrane je saopštilo da su "bosanske vladine snage pružale mali ili nikakav otpor". Kada su Holanđani ''prvi put formirali liniju protiv srpskog napredovanja prije nekoliko dana, primili su niz pucanja u leđa od strane Muslimana''.

Javila se velika zabrinutost u Vajtholu u vezi sa tim da li će britanske trupe u Goraždu, drugoj enklavi, biti ciljane sljedeće, te da li ih treba pojačati ili evakuisati.

Osmišlјen je plan evakuacije iz vazduha, kodnog naziva ''Operacija Šarafciger''. Mejdžor nije bio impresioniran. ''To uopšte nije laka opcija: mogućnost da nešto krene naopako je očigledno prisutna'', prokomentarisao je u pisanoj zabilješci.

15. jula, Mejdžor je telefonom razgovarao sa Klintonom, priznajući da je situacija ''izgledala tmurno''. Klinton je rekao: ''Širak se razletio na sve strane. Juče se činilo kao da se zalaže za povlačenje. Danas je želio da ojača Goražde i Sarajevo."

Nakon telefonske rasprave sa francuskim zvaničnikom, Lajn je obavestio premijera: "Širaku se činilo da bi trebalo da preduzmemo neku akciju - između održavanja mira i vođenja rata - da odvratimo Srbe''. Objasnio sam mu neke vojne probleme takvog pristupa.

Lajn je upozorio na prenagljenu vojnu akciju, ali zaklјučio: "Ovo nije garancija protiv dalјeg Širakovog privlačenja pažnje ili ludila."

Tog istog dana, prvi pokazatelј veličine tragedije u Srebrenici predstavlјen je u izvještaju generala Ruperta, zaduženog za snage UN-a u Bosni. Obavijestio je London da je grad "prazan od muslimana, a Srbi ga već okupiraju i plјačkaju". Bilo je ''nepotvrđenih izveštaja o masakru naoružanih ljudi i izbjeglica''.

 

Prevod: Frontal/D.M.
Naslovna fotografija: Gerard Fouet/AFP/Getty Images
 
Twitter
Anketa

Какав је ваш животни стандард данас у односу на годину дана раније?

Rezultati ankete
Blog