Prije sto godina,
svijet koji se oporavlјao od globalnog rata u kome je poginulo oko 20 miliona lјudi
odjednom se morao boriti sa nečim još smrtonosnijim: epidemijom gripa.
Pandemija, poznata
kao španska groznica ili španski grip, smatra se da je započela u skučenim i prepunim
kampovima za obuku vojske na Zapadnom frontu. Nesanitarni uslovi , posebno u rovovima
duž francuske granice, potmogli su inkubaciju, a zatim i širenje. Rat je završen
u novembru 1918. godine, ali kako su se vojnici vraćali kući, donoseći virus sa
sobom, još veći gubitak života vrebao je odmah iza ugla. Procjenjuje se da je umrlo
između 50 i 100 miliona lјudi.
Svijet je pretrpio
mnoge pandemije od tada, barem tri ozbilјe epidemije gripa, ali nijedna pandemija
nije bila tako smrtonosna, niti toliko dalekosežna.
Dakle, čemu
nas je naučila španska groznica iz 1918. godine?
Upala pluća je najčešći uzrok smrti
Mnogi koji
su umrli od novog virusa korona podlegli su nekom od oblika upale pluća.
Imunološki sistem je oslabio boreći se protiv virusa ne uspijevajući da se
odbrani.
Ovo je
sličnost današnjeg virusa sa španskom groznicom, iako je stopa smrtnosti kod
COVID-19 znatno niža. Stariji ljudi i oni sa narušenim imunološkim sistemom , kojih
je najviše među preminulima od korona virusa, mnogo su podložniji infekciji
koja izaziva upalu pluća.
Mjesta koja nisu bila pogođena epidemijom
Putovanje avionom
bilo je u povoju prilikom izbijanja španskog gripa, ali malo mjesta na Zemlјi je
izbjeglo njegove užasne posljedice. Nјegov put širenja svijetom je bio sporiji,
jer su ga prenosili vozovi i putnički parobrodi, a ne avioni. Neka mjesta su se
držala mesecima, ili čak godinama prije nego što je grip stigao do njih i uzeo svoj
danak.
Međutim, neka
mjesta su uspjela da suzbiju epidemiju, često koristeći osnovne tehnike koje se
koriste i danas. Na Aljasci je jedna zajednica u Bristolskom zalivu uspjela da
prođe skoro netaknuta. Oni su zatvorili škole, zabranili javna okupljanja i
presjekli pristup selu. To je bio jednostavan način odbrane, ali sličan
današnjem ograničenju putovanja koje postoji u nekim oblastima, uključujući
kinesku provinciju Hubeji i sjever Italije.
Različiti virusi ciljaju različite populacije
Doktori su
špansku groznicu opisali kao „najveći medicinski holokaust u istoriji“. Ona
nije usmrtila samo mnogo ljudi, nego su većina njenih žrtava bili mladi i
zdravi. Jak imunološki sistem obično može da se izbori sa gripom, ali ovaj
oblik virusa napadao je takvom snagom da je onesposobljavao imunološki sistem,
izazivajući nakupljanje tečnosti u plućima, koja je postajala savršena podloga
za sekundarne infekcije. Stariji ljudi, što je iznenađujuće, nisu bili toliko
osjetljivi, možda zbog toga što su preživjeli sličan grip koji je počeo da se
širi svijetom tridesetih godina 19. vijeka.
Sa druge
strane, današnji korona virus najviše napada starije i ljude koji su već
bolovali od nečega. Najveći broj umrlih stariji je od 80 godina.
Javno zdravstvo je najbolja odbrana
Španska
groznica zatekla je svijet odmah po završetku svjetskog rata, kada je najveći
iznos javnih sredstava bio preusmjeren na vojsku. Ideja o sistemu javnog
zdravstva je tada bila u svom začetku. Na mnogim mjestima samo su oni iz
srednje klase i bogataši mogli sebi da priušte liječenje. Grip je ubio mnoge iz
sirotinjskih kvartova, one sa slabijom ishranom i lošim higijenskim uslovima i
one koji su već bolovali od nekih bolesti.
Španska
groznica je zato podstakla razvoj sistema javnog zdravstva širom svijeta, jer
su naučnici i članovi vlada shvatili da će pandemije da se šire brže nego u
prošlosti. Liječenje pojedinaca jednostavno ne bi bilo dovoljno. Da bi se
pobijedila pandemija u urbanim sredinama, vlade bi morale da mobilišu resurse
kao tokom rata, stave u karantin one koji su oboljeli, odvoje one koji imaju blaže
simptome od onih sa izraženijim simptomima i da ograniče kretanje ljudi kako se
bolest ne bi širila.
Mjere
javnog zdravstva koje se danas primjenjuju širom svijeta, kako bi se obuzdalo
širenje korona virusa COVID-19, nastale su kao posljedica onoga sa čim se
planeta suočila tokom španske groznice.
Izvor: bbc.com
Frontal/D.M.
