Nakon više od 30 godina na prestolu, holandska kraljica Beatriks je u
januaru, uoči svog 75. rođendana, saopštila na televiziji da silazi sa
prestola. „Povlačim se, ne zbog toga što mi je moja dužnost postala
teška, već iz uvjerenja da odgovornost za našu zemlju sada mora biti u
rukama nove generacije“, objasnila je Beatriks vrlo trezveno svoju
odluku. „S velikim povjerenjem ću 30. aprila predati vladavinu svom sinu
Princu Oranskom“, rekla je kraljica. Mnoge Holanđane, ali i ljubitelje
monarhije u cijeloj Evropi, to povlačenje nije pretjerano iznenadilo. Jer i
baka i majka sadašnje kraljice sišle su sa prestola da bi prepustile
mjesto za sljedeću generaciju.
Starci na prestolu
U ostalim kraljevskim kućama Evrope vladari su takođe već dobro
prešli godine u kojima se obično odlazi u penziju. Za nekoliko godina
će, već iz bioloških razloga, i tamo doći do promjena. Žilava britanska
kraljica Elizabeta II upravo je navršila 87 godina. Njen sin Čarsl već
dugo čeka da je naslijedi i sa svojih 64 godine još malo pa će postati
djeda. Danska kraljica Margareta II, koja inače puši jednu cigaretu za
drugom, ima 73 godine, a njenom nasljedniku, princu Frederiku, je 44.
U Norveškoj, mirni kralj Harald navršio je 76 godina, njegovom nasljednku
Hakonu je 40. U Švedskoj se na prestolju sa svojih relativno
„mladalačkih“ 68 godina još čvrsto drži Karl Gustav XVI, uprkos aferama
koje ga u posljednje vrijeme prate. Njegova ćerka Viktorija (35) u narodu
je mnogo omiljenija i kao kraljicu bi je odmah prihvatili. U Belgiji
vlada skoro 80 godina star Albert II. Njegov sin Filip je sa svoje 53
godine u najboljim godinama i već je od svog oca preuzeo brojne obaveze.
U Španiji se vladar nalazi pod velikim pritiskom jer se sumnja da je
umiješan u skandal sa korupcijom. Kralju Huanu Karlosu je 75 godina, lošeg
je zdravlja i danas, nakon brojnih vanbračnih afera, samo je senka
samog sebe. Prestolonasljednik Felipe (45) rado bi zamijenio oca, međutim
„kralj se nikada neće povući“ – tako bar tvrdi njegova žena kraljica
Sofija.
„Prestolonasljednici nisu nezaposleni“
Istoričarka i ekspertkinja za plemstvo Monika Vinfort sa
Univerziteta u Braunšvajgu ne vjeruje da narod u pojedinim kraljevstvima
želi da se riješi ostarjelih vladara. „Nemam osjećaj da bi javnost u tim
zemljama radije ili češće gledala mlađe vladare. Mislim da se kroz razne
dužnosti koje prestolonasljednici obavaljaju po provinciji u Holandiji,
Belgiji, Španiji pa i Velikoj Britaniji, njihov rad ozbiljno
doživljava“. Kraljevska djeca rastu i razvijaju se obavljajući te
dužnosti i tako nisu ni besposleni niti se dosađuju.
Nije isključeno ni to da će se još neki kraljevi povući, kao što se to
dogodilo u Holandiji. Svaki kralj ima na to pravo. Ono što može Papa,
može i krunisana glava, kaže istoričar Rolf-Ulrih Kunce. To je moguće,
ali ne i za očekivati, smatra ipak profesor Kunce. Holandski model tako
nije nikakvo mjerilo za, na primjer, britansku kraljevsku kuću. Dok se u
Holandiji na kralja više gleda kao na funkcionalnog šefa države sa
određenom političkom ulogom, britanski monarh više je simbol nacionalnog
identiteta.
„Podanici se zabavaljaju“
Parlamentarne monarhije u sedam evropskih zemalja, prema
mišljenju Monike Vinfor, „čvrsto sjede u sedlu“. „Mislim da većinu
građana monarhija u njihovim zemljama zapravo zabavlja“. Ni u jednoj od
tih zemalja nema ozbiljnijih težnji da se društveni poredak promijeni.
Kraljevstva su se u Evropi održala svuda tamo gdje nije bilo
revolucionarnih pokreta, kao u Francuskoj, Italiji ili Njemačkoj.
Zanimljivo je da su skoro sve kraljevske kuće na neki način rodbinski
povezane prije svega sa njemačkim plemstvom. Čak je i holandska kraljevska
porodica Oranski-Nasau zapravo njemačka. „Veza u stvari ne može da bude
čvršća“, objašnjava Rolf-Ulrih Kunce. „To čujemo svaki put kada se pjeva
holandska nacionalna himna ‘Vilhelmova pjesma’, u stihu ‘Vilhelm, njemačke
sam krvi'“. Osnivač dinastije Vilhelm Oranski-Nasau (fon
Oranijen-Nasau) potiče iz Dilenburga, u današnjoj saveznoj njemačkoj
pokrajini Hesen. Taj hesenski plemić naslijedio je malenu francusku
kneževinu „Oranž“ i potom napravio karijeru kao aristokrata. I muževi
svih triju posljednjih holandskih kraljica bili su Nijemci. Tu tradiciju
prekida sada samo novi kralj Vilem Aleksander. Njegova žena Maksima je
Argentinka.
(DW/Frontal)
