Od Drugog svjetskog rata i dolaska komunista na vlast u Jugoslaviji
činilo se da je jaz između Katoličke crkve i SFRJ nepremostiv. Religija
je posmatrana kao “sredstvo izrabljivača u sukobu s ugnjetavanim
masama”, dok je Katolička crkva, s druge strane, komunizam označavala
kao zlo. Osim toga, antagonizam između Srba komunista i Hrvata katolika
postojao je i u SFRJ, bez obzira na njenu komunističku politiku, pa je
tim prije za ove prve bilo nezamislivo da jugoslovenske vlasti započinju
bilo kakvu diplomatiju sa Vatikanom.
Titov cilj je bio da sa Vatikanom zakopa ratne sjekire, što zbog ličnog
interesa i pozicije na svjetskoj političkoj sceni, a što zbog interesa
Jugoslavije koji se sastojao u tome da Sveta stolica svojim autoritetom
spriječi ustašku emigraciju da u dijaspori djeluje antijugoslovenski.
Sudeći po arhivama i sačuvanim depešama, koje je publicista Peđa
Radosavljević istraživao i prikazao u knjizi “Odnosi između Jugoslavije i
Svete stolice 1963-1978”, intenzivna tajna diplomatija Tita i Svete
stolice odigravala se u periodu između 1963. i 1978. godine.
Pretpostavlja se da se u tom periodu Broz više puta sastao sa papom
Pavlom VI, ali je jedini zvanično zabilježen susret bio onaj od 29. marta
1971.
– Osnova za novi početak bio je protokol potpisan između dvije zemlje
1966, koji je, praktično, i jedini dokument između Svete stolice i
današnje Srbije, koja je pravna nasljednica SFRJ. S te strane,
diplomatski odnosi s Vatikanom nisu bili tajna, jer je protokol morao
proći kroz Narodnu skupštinu koja je, doduše, samo glasačka mašina. S
druge strane, Tito je vodio diplomatiju zaobilazeći instrukcije
diplomata i Ministarstva spoljnih poslova. Tijela ovog ministarstva na sve
načine su pokušavala da spriječe susret Tita i pape, bila je to teška
borba. Ali, oni su se susreli. Ostalo je zabilježeno da je Broz papi tada
poklonio jednu Meštrovićevu sliku, a i sam je dobio poklone od Svete
stolice – priča za “Blic magazin” publicista Peđa Radosavljević.
Kako on kaže, u tim susretima su obje strane pokušavale da se izbore
za vlastite ciljeve – interes Svete stolice je bio da Katolička crkva u
SFRJ dobije više vjerske slobode, da se njeni praznici i običaji poštuju u
ateističkom društvu. Interes Jugoslavije bio je da Sveta stolica svojim
autoritetom spriječi ustašku emigraciju koja se tada širila Evropom.
– Vatikan nikad nije vodio klasičnu diplomatiju sa ciljem da ospori
reciprocitet između dvije države. To je bila prefinjena, tanana
diplomatija s namjerom da države natjera da služe crkvi – ističe
Radosavljević.
(Blic/Frontal)
