Jugoslavija je bila država koja je
postojala više od sedamdeset godina i tumačenje njene istorije i dalje je
otvoren proces koji treba podvrgnuti kritičkom promišljanju, uprkos mogućem
uplivu sjećanja ili emocija. Mada je vrlo važno kako nas drugi vide, od deset
istorijskih sinteza o jugoslovenskom prostoru, u proseku šest ili sedam
napisali su stranci, što je zabrinjavajući podatak, koji svjedoči o
nepostojanju jasnog programa naučne, obrazovne i kulturne politike kod nas. Ovo
su neki od zaključaka okruglog stola „Jugoslavija danas –okviri sećanja”, koji
je u Muzeju „25. maj” organizovala izdavačka kuća „Klio”, a povodom svog novog
izdanja – „Istorija Jugoslavije u 20. vijeku” njemačke istoričarke Čalić.
U razgovoru su učestvovali istoričari
Milan Ristović, Vojislav Pavlović, Predrag Marković, Mile Bjelajac, Gordana Jović
Krivokapić, Ranka Gašić (koja je sa Vladimirom Babićem prevela ovu knjigu sa njemačkog
jezika), sociolog Jovo Bakić i moderator Veljko Stanić. Inače, Mari-Žanin
Čalić, profesorka na Odjeljenju za istoriju istočne i jugoistočne Evrope
Univerziteta „Ludvig Maksimilijan” u Minhenu, već je poznata domaćoj čitalačkoj
publici po knjizi „Socijalna istorija Srbije 1815–1941” (Klio). Radila je za njemačku
vladu i parlament, za specijalnog koordinatora Pakta za stabilnost Jugoistočne
Evrope, a bila je i stručni vještak za Međunarodni krivični sud za bivšu
Jugoslaviju u Hagu.
Naši istoričari u načelu pozitivno su
ocijenili poduhvat Mari- Žanin Čalić, koja je na nešto više od 400 stranica
uobličila sveobuhvatnu akademsku istorijsku sintezu. Ovakva sinteza nedostaje
nam još od „Istorije Jugoslavije” Branka Petranovića, „Stvaranja Jugoslavije”
Milorada Ekmečića i starijih izdanja Vladimira Ćorovića i drugih. Takođe,
učesnici u ovom razgovoru bili su saglasni u mišljenju da je knjiga „Istorija
Jugoslavije u 20. vijeku” pisana nepristrasno, da u pogledu detalja i tumačenja
pojedinih istorijskih fenomena i korišćene literature, otvara širu raspravu,
ali da je originalna samim tim što je autorka napisala „svoju istoriju
Jugoslavije”, kao svojevrsni lični projekat, i pri tom naglasila da Jugoslaviju
ne objašnjava ni način njenog nastanka niti njenog raspada.
– Imamo knjigu kakvu naša
istoriografija još nije napisala, koja pobuđuje i zatvara podjednak broj
pitanja. Jasnih je i preciznih formulacija, stavova koji se u većini slučajeva
podudaraju sa onim što mi mislimo. Primjetno je da je autorka koristila i
literaturu koja nije našeg porijekla kada je riječ o periodu Titove
Jugoslavije. To je sveobuhvatna slika Jugoslavije, koja prikazuje migracije iz
sela u gradove, industrijski razvoj, izgradnju Novog Beograda i drugo – rekao
je Vojislav Pavlović.
Posebno priznanje kada je riječ o
razmatranju teme modernizacije i društvene istorije je Mari-Žanin Čalić odala
Ranka Gašić, naročito za periode šezdesetih i osamdesetih godina.
– Ključni vrijednosni stav, međutim,
autorka izriče povodom dezintegracije zemlje, ističući da ništa nije bilo nužno
niti neizbježno, da na Balkanu ne postoji ontološko zlo, već da je raspad bio
posljedica odluka određenih ljudi – dodala je Ranka Gašić.
Sociolog Jovo Bakić primjetio je da je
Mari-Žanin Čalić napisala knjigu prevashodno za njemačkog čitaoca, ali da je
kao takva data vrlo nepristrasno, uz intelektualno poštenje i hrabrost. Gordana
Jović Krivokapić uočila je da je autorka interpretirala istoriju Jugoslavije
kao dekonstrukciju opšte prihvaćene slike o ovoj državi, dosljedno primjenjujući
ironiju i eufemizam u tumačenju događaja, naročito kada Srbe iz Hrvatske uvodi
kao izbjeglice iz Osmanskog carstva ili kada kaže da se islamizacija dešavala
bez prisile.
Milan Ristović mišljenja je da je
svaka od istorija Jugoslavije koja se do sada pojavila bila neka vrsta
političkog skandala, počev od onih koje su pisane kao državni ili nacionalni
projekti, do onih koje su pisali istoričari u inostranstvu. Ristović u novije
vrijeme ipak uviđa interesovanje za ovu bivšu državu (koja nikako nije bila „vještačka
tvorevina”, već politička, kulturna i ekonomska realnost), kod najmlađih
proučavalaca, a time vidi i nova kreativna i nepristrasna tumačenja istorije
Jugoslavije.
(Politika.rs/Frontal)
